[NCKH] – Sử dụng trí thức Việt kiều để xây dựng giáo dục đại học chất lượng cao tại Việt Nam: Một đề án

Sử dụng trí thức Việt kiều để xây dựng
giáo dục đại học chất lượng cao
tại Việt Nam


 

Lời nói đầu


Sau cuộc Hội thảo Hè (**) ở Đà Nẵng vào tháng 7 năm 2005 trong đó vấn đề giáo dục là một đề tài thảo luận chính, một số thành viên tham dự Hội thảo đã tập hợp nhau lại để cụ thể hoá các ý tưởng thảo luận trong Hội thảo qua việc xây dựng một đề án về trường đại học chất lượng cao ở Việt Nam. Đề án này hoàn thành và gửi về Thủ tướng Chính phủ ngày 20.9.2005, tuy nhiên chưa hề được công bố trên bất kỳ một phương tiện truyền thông hay sách vở nào. Ngày 5.10.2005, báo điện tử VietnamNet đăng một bài viết nhan đề Xây dựng một trường đại học hàng đầu ở Việt Nam, Đề cương thảo luận của ông Thomas Vallely, giám đốc Chương trình Việt Nam của Đại học Harvard (Hoa Kỳ). Ngày 23.11, tờ báo cũng đăng một bài phỏng vấn anh Trần Văn Thọ, một trong 6 tác giả đề án, trực tiếp đề cập tới một số nội dung của đề án, nhưng cũng chỉ giới hạn trong vài câu.

Từ đó đến nay, ở trong nước đã có nhiều cuộc thảo luận về việc xây dựng một đại học chất lượng cao, và kết quả ban đầu là quyết định của thủ tướng Phan Văn Khải thành lập một Tổ công tác nghiên cứu xây dựng trường đại học đẳng cấp quốc tế (ĐHĐCQT), sau đó là quyết định của thủ tướng giao cho Tổ công tác trình dự án khả thi vào quí 1 năm 2007 – Mới đây, tân thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã quyết định giao Tổ này cho đích thân bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân phụ trách. Tuy nhiên, quyết định của thủ tướng Phan Văn Khải ngày 26 tháng  6 năm 2006 về chủ trương và định hướng vẫn còn có nhiều điểm chờ được xác định rõ ràng hơn, chẳng hạn như xây mới ĐHĐCQT hay xây dựng đại học này trên cơ sở một đại học sẵn có…

Song, theo chúng tôi được biết, khâu xích cốt yếu nhất – triết lý giáo dục – vẫn chưa được đề cập tới, vì những lý do chính trị mà ông Trần Đức Nguyên, một thành viên của Ban nghiên cứu chính phủ (đã giải thể ngày 28.7.2006 theo quyết định của tân thủ tướng) đã nói thẳng trên mặt báo là “tế nhị”. Ít ra, cho tới thời điểm này (tháng 8.2006), theo những tin tức có được, đề án đang được bàn cãi của chính phủ vẫn chỉ hướng về xây dựng một đại học có tính chất thuần túy kỹ thuật (khoa học tự nhiên và công nghệ), và không bao hàm những bộ môn khoa học xã hội và nhân văn – để có thể đáp ứng một yêu cầu được nhiều người nêu lên khẩn thiết từ nhiều năm nay: trao cho các nhà khoa học nhiều “tự do” hơn về nghiên cứu, về chương trình giảng dạy v.v., mà không sợ “chệch hướng”.

Nếu thế, các khái niệm về quyền tự do nghiên cứu, độc lập tư duy – những cơ sở không thể thiếu để phát triển một nền đại học đích thực – sẽ chỉ còn phần xác mà không có phần hồn, kể cả đối với những nhà khoa học “chính xác” hay công nghệ. Ví dụ kinh điển Lyssenko nhắc ta tác hại đối với ngành sinh học Liên Xô những năm 1930-1950… không phải của chủ nghĩa duy vật biện chứng mà là của sự ngự trị tuyệt đối và đầy quyền thế của chủ nghĩa đó (xem D. Lecourt, “Lyssenko, Histoire réelle d’une “science prolétarienne”, Paris 1976). “Thiết thực” hơn, những đề án phát triển công nghệ lớn (như các đề án năng lượng quốc gia) có thể nào hoàn chỉnh, hữu hiệu, nếu không có sự hợp tác giữa những nhà khoa học tự nhiên, những kỹ sư, với các nhà nghiên cứu kinh tế, xã hội học? Có cần nhấn mạnh thêm rằng những người tham gia đề án phải có khả năng và quyền tự do thảo luận, cân nhắc cả những phản biện đi ngược lại với các “định hướng” có trước về đề án, rồi nếu cần, đề nghị sửa đổi các “định hướng” ấy?

Ngày nay, ngay cả những trường đại học kỹ thuật (đào tạo kỹ sư) ở các nước phương Tây, sinh viên vẫn phải dành một phần thời giờ để học những môn khoa học xã hội và nhân văn (như xã hội học, tâm lý, triết học, chưa kể kinh tế!), chính vì đã có sự đồng thuận về sự cần thiết của những kiến thức liên ngành kể cả đối với một người làm kỹ thuật. Lập luận trên cắt nghĩa tại sao đề án xây dựng một trường đại học “chất lượng cao” mà chúng tôi giới thiệu dưới đây trước tiên sẽ khẳng định sự cần thiết của một không gian tư duy hoàn toàn tự do, và không chỉ thu hẹp trong khuôn khổ một đại học thuần tuý “khoa học – công nghệ”.

Với cụm từ “chất lượng cao”, chúng tôi muốn nhấn mạnh hơn về những tiêu chuẩn cần đạt được của một đại học đích thực, thay cho cụm từ “đẳng cấp quốc tế”, bao hàm sự so sánh, sự vượt trội của đại học đó (ít ra là trong một số lĩnh vực) so với thế giới. Tất nhiên, được thiên hạ công nhận “đẳng cấp quốc tế” là một hoài bão mà chúng ta ai cũng mong có ngày thành hiện thực. Nhưng nếu một số ít những cá nhân xuất chúng vẫn có thể vươn cao từ những điều kiện không thuận lợi và mang lại ít nhiều tiếng tăm cho cộng đồng, vấn đề là làm sao để cả một nền khoa học có thể khẳng định “đẳng cấp quốc tế” của mình nếu không dựa trên những đại học đáp ứng các tiêu chuẩn đã được thừa nhận rộng rãi trên thế giới?  Trong tinh thần này, đề án cũng đi sâu ở một mức nhất định vào chương trình học, vấn đề quản trị đại học, tuyển sinh và tuyển giáo chức.  Đề án cũng tính toán chi phí tối thiểu, đặt cơ sở trên tính khả thi và điều kiện kinh tế hiện nay của đất nước.

Trong ý nghĩa đó, thiết nghĩ đề án này cũng hội tụ với ý tưởng xây dựng một đại học “hoa tiêu” mà nhóm nghiên cứu của giáo sư Hoàng Tuỵ đã đưa ra. Có khác chăng, từ vị trí của mình, chúng tôi muốn nhấn mạnh hơn một chút về việc “sử dụng trí thức Việt kiều” để xây dựng đại học đó, như tên gọi của đề án đã nói lên.


 

Báo Văn Hóa Giáo Dục

Nguồn tài liệu: Tạp Trí Thời Đại Mới

Gửi phản hồi

You must be Logged in to post comment.